Kenniscentrum Duurzaam MKB

Beschrijving

Verlichting bepaalt vaak een groot gedeelte van het energieverbruik van bedrijven en instellingen (gemiddeld 20 tot 40% van het totaal). Meestal is er veel TL-verlichting. Daarbij wordt het energieverbruik veroorzaakt door de TL-buis én het voorschakelapparaat (bij conventionele TL ook wel starter genoemd). Er zijn zuinige alternatieven voor ‘ouderwetse’ (conventionele) TL.

Hoe weet u of u conventionele TL hebt? Deze heeft losse starters, die verwisseld kunnen worden als ze kapot zijn. Verder knippert deze TL bij het opstarten en ook aan het einde van de levensduur van de buizen.

Heeft u nog conventionele TL? Vervang uw conventionele verlichting door Hoogfrequente (HF-) verlichting. HF-verlichting kenmerkt zich door een elektronisch voorschakelapparaat (VSA). Voordelen zijn:

• Een elektronische VSA gebruikt minder energie dan een mechanische of magnetische VSA (starter) (ongeveer 5 i.p.v. 10 tot 15 Watt).
• HF-verlichting gaat langer mee (door een elektronisch VSA wordt de levensduur van een T8-lamp met 50% verlengd).
• HF-verlichting is dimbaar (met aanvullende daglichtafhankelijke regeling resulteert dat in nog minder energieverbruik). Zie de tip Daglichtafhankelijke regeling van verlichting.
• HF-verlichting geeft minder warmte af (dat bespaart op uw gebouwkoeling).
• HF-verlichting is prettiger voor uw ogen, omdat de frequentie zo hoog is dat ons oog de lamp niet ziet knipperen.
• Een defecte lamp schakelt automatisch uit en blijft niet vervelend aan en uit schakelen.
• Snelle ontsteking van de lampen.
• Minder problemen met netspanningsvariaties.

Vaak wordt de overstap naar HF-verlichting gecombineerd met vervanging van T8-lampen (ook wel TL-D genoemd, de gewone TL-buizen) door T5-lampen (een dunnere en kortere lamp). T5 is 17% efficiënter (meer licht per Watt, 104 lumen/Watt t.o.v. 89 lumen/Watt). T5 gaat ook langer mee (19.000 uur t.o.v. 6.000 uur voor een TL-D zonder en 9.000 uur voor een TL-D met elektronisch voorschakelapparaat).

Er zijn drie opties:

1. Vernieuw armatuur
   De oude armaturen vervangen door HF-armaturen. Daarbij kunt u kiezen uit T8-lampen en T5-lampen. T5 is efficiënter en gaat langer mee, investeringskosten zijn echter hoger. Het geheel vernieuwen van de armaturen is met name interessant:
   • als er daglicht aanwezig is. In combinatie met daglichtregelingen op de armaturen hoeft namelijk het kunstlicht minder aan en bespaart u meer.
   • als de huidige armaturen geen of een slechte spiegeloptiek hebben. In de nieuwe situatie heeft u met armaturen met goede spiegeloptiek waarschijnlijk minder lampen nodig.
2. Vervang TL-buis door spaaradapter en T5-lamp
   Zogenaamde opbouw- of retrofitsystemen. Iedere T8-lamp wordt vervangen door een T5-lamp. Deze geeft per lamp minder licht dan de T8-lamp. Door een reflector in de adapter kunt u de TL-buizen toch 1-op-1 vervangen. 58 Watt wordt vervangen door 35 Watt, 36 door 28 en 18 door 14. Bij ruimtes hoger dan 7 meter vervangt u lampen van 58 Watt door T5-lampen van 49 Watt.
   • Het gebruik van een opbouw- of retrofitsystemen moeten de bestaande armatuur moeten aan een aantal eisen voldoen. Zo moet er plaats zijn voor een adapter.
   • Teveel schakelen ( bijv. ten gevolge van bewegingsmelder ingesteld op korte tijd) is niet goed voor de levensduur van de lamp. Een bewegingsmelder ingesteld op lange tijd of een regeling op een hele lichtstraat kan wel.
   • Niet mogelijk in combinatie met (dimbare) daglichtregeling.
3. Vervang conventionele VSA (starter) door HF VSA zonder vervanging van de armatuur en de lamp. Het vervangen van conventionele voorschakelapparaten door elektronische versies in bestaande armaturen is niet eenvoudig, omdat ook de bedrading moet worden aangepast. Vaak kost het niet eens zo veel meer om de armaturen helemaal te vervangen.

Toepasbaarheid

Overal waar conventionele TL-buizen hangen, maar met name in ruimten waar veel verlichting hangt (> 17 Watt/m²), de verlichting langdurig brandt (> 8 uur per dag) en/of de armaturen moeilijk bereikbaar zijn.

Gebruik in koelcellen TL-lampen speciaal voor lage temperaturen. Gebruik van TL-verlichting in vrieshuizen kan niet. LED is hier meer voor geschikt.

Milieu aspecten

Energiebesparing van 20 tot 80%:

• 20 tot 50%: vervangen van alle oude TL-buizen door adapter met T5-buizen.
• 80%: vervangen complete lichtstraat door HF-armaturen (de helft van de oude armaturen was overbodig) met een daglichtafhankelijke regeling in een fabriekshal met sheddaken (daglichtkoepels).

Financiële aspecten

Kosten (inkoop en plaatsen) van de drie opties zijn circa (afhankelijk van de kwaliteit, leverancier en grootte van de klus):

1. EUR 60,- tot EUR 80,- voor een armatuur van 2 maal 58 Watt; een standaard armatuur is EUR 20,- goedkoper.
2. EUR 15,- per stuk voor een adapter op de plek van een conventionele TL-buis van 58 Watt. De spaaradapter wordt gemiddeld genomen binnen 2 jaar terugverdiend.
3. Conventionele VSA vervangen door HF VSA kost EUR 15,- tot EUR 20,- per armatuur, wanneer deze door het bedrijf zelf worden geïnstalleerd.

Bij vermindering van de armaturen neemt de besparing toe en de terugverdientijd af. Er zijn wel extra kosten voor het aanpassen van het plafond.

Deze maatregel staat op de energielijst 2011 (code 210501). Indien de maatregel wordt toegepast ter vervanging van het huidige verlichtingssysteem in een bestaand gebouw, dan komt deze in aanmerking voor Energie Investerings Aftrek (EIA). Dit betekent dat u een extra bedrag ter grootte van 41,5% (2011) van het investeringsbedrag (inclusief montage) ten laste mag brengen van de winst. De meerkosten van het compleet vervangen van een armatuur voor HF zijn dan praktisch nihil. De nieuwe verlichting moet voldoen aan de minimaal vereiste Light Output Ratio. Zie voor meer informatie www.agentschapnl.nl/eia

Aanvullende informatie

Kijk ook naar de tips voor Ruimte leeg: licht uit door sensor en Daglichtafhankelijke regeling van verlichting en combineer deze voor een optimale besparing.

Bron: Stichting Stimular, TL Spaarverlichting, Schoon licht in de industrie